TARİH VE İSLAM ANSİKLOPEDİSİ

  ABD Hür veya köle olan insan, kul. Sâmî menşeli olduğu için İbrânî ve diğer akraba dillerde de görülen  abd , Arapça’da bazı mâna farklılıklarıyla birlikte  rakīk, rakabe, kın, memlûk, vasîf, milk-i yemîn  ve sadece “kadın köle” mânasına  câriye, eme  kelimeleriyle de ifade edilmiştir. Kelimenin kökünü teşkil eden  ibâdet  ve  ubûdiyyet  mefhumunda “kulluk” ve “itaat” mânası vardır. Kulluk ve itaat Allah’a yapılıyorsa abd “hür insan”, kula itaat ediliyorsa “köle” mânasına gelir. Kur’an’da, bütün müslümanlarca “insanların en faziletlisi” kabul edilen Hz. Muhammed için, ayrıca diğer peygamberler, cinler, hatta melekler için abd kelimesi kullanılmıştır (bk. en-Nisâ 4/172; el-İsrâ 17/1). “Köle” mânasında kullanılan abd için, “Mümin bir köle, hür bir müşrikten daha iyidir” denilmekte, câriye için de aynı ifade kullanılmaktadır (bk. el-Bakara 2/221). Abd ve  ibâd , Kur’an’da ve hadiste bütün insanlar, hatta bazan diğer varlıklar (bk. el...

 ABBÂSİYYE 1.  Kuzey Afrika’da bu adla anılan şehirlerden biri, Ağlebîler’in kurucusu İbrâhim b. Ağleb tarafından Kayrevan’ın 5,5 km. güneydoğusunda, Abbâsîler adına 184 (800) yılında kuruldu. Burası Kasrülagālibe ve Kasrülkadîm isimleriyle de bilinmektedir. Etrafı surlarla çevrili olan şehrin beş kapısı bulunuyordu. Merkezinde askerî birliklerin teftiş edildiği geniş bir meydan ve meydanın yakınında elçi kabulü için yapılan Rusâfe Sarayı vardı. Bir darphâne ile tırâz denilen hil‘at dokuma atölyesine sahip olan Abbâsiye şehri, İbrâhim b. Ağleb’in halefleri zamanında imar edildi. II. İbrâhim’in Rakkāde şehrini kurmasıyla (877) ikinci plana düşen şehir, Hilâlîler’in istilâsına ve önemi tamamen kayboluncaya kadar (XI. yüzyıl), küçük bir yerleşim merkezi olarak kaldı. Hamamları, çarşıları ve Kayrevan’daki Ulucami örnek alınarak inşa edilen Cuma Camii ile meşhur olan Abbâsiye şehri daha sonra tamamen ortadan kalktı. 1923 yılında burada yapılan kazılarda Ağlebîler’e ait pek çok çana...

  ABBÂSİYYE Ebü'l-Abbas Ahmed b. Muhammed el-Endelüsi'ye (ö. 633/1236) nisbet edilen bir tarikat. Ebü'l-Abbas, Ebu Şuayb Medyen'in (ö. 561/1165) mürdilerinden, şeyh Ebu Ahmed  Ca'fer'in  halifelerindendir. bu bakımdan Abbasiyye, Medyeniyye'nin bir şubesi kabul edilir (bk.  MEDYENİYYE ) MEDYENİYYE Ebû Medyen Şuayb b. Hüseyin’e (ö. 594/1198) nisbet edilen bir tarikat. Şuaybiyye olarak da anılan Medyeniyye, Kuzey Afrika’da ortaya çıkan ilk tarikat olup başta Şâzeliyye olmak üzere bu coğrafyada görülen diğer tarikatlar üzerinde etkili olmuştur. Ebû Medyen’in hacca gittiği bir yıl Arafat’ta Abdülkādir-i Geylânî ile görüşüp ondan hırka giymiş olması dolayısıyla (Şattanûfî, s. 106-107) Medyeniyye’yi Kādiriyye’nin bir kolu sayanlar varsa da bu doğru değildir. Ebû Medyen’in tarikat silsilesi Ebû Saîd el-Endelüsî, Ebû Yaizzâ el-Mağribî, Ebü’l-Fazl Muhammed el-Bağdâdî, Ahmed el-Gazzâlî, Ebû Bekir en-Nessâc, Ebü’l-Kāsım el-Cürcânî, Ebû Osman el-Mağribî, Ebû Ali er-Rûzbâ...

  ABBÂSÎLER Hz. Peygamber’in amcası Abbas’ın soyundan gelen ve 750-1258 yılları arasında hüküm süren hânedan. I. SİYASÎ TARİH İsmini Hz. Muhammed’in amcası Abbas b. Abdülmuttalib b. Hâşim’den alan bu hânedana ilk atalarına nisbetle “Hâşimîler” de denilmektedir. İslâm dünyasında Emevîler’in yerine Abbâsîler’in yönetimi ele geçirmesiyle idarî, askerî, siyasî ve ilmî sahalarda çok büyük değişiklikler olmuş, Abbâsîler’in iktidara geldikleri 750 yılı, İslâm tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini teşkil etmiştir. Abbâsîler’in iktidara gelmesi, Emevî idaresinden memnun olmayan grupların lider kadrolarının temsil ettiği ve öncülüğünü yaptığı yoğun bir propaganda ve teşkilâtlanan büyük bir kitlenin faaliyeti neticesinde mümkün olmuştur. Emevî halifelerinin bir asır kadar devam eden idarelerinde benimsedikleri siyasî görüşler ve yaptıkları uygulamalar, geniş bir sahaya yayılmış bulunan İslâm toplumu içinde çeşitli gayri memnun unsurların ortaya çıkmasına ve sonunda Emevî hânedanının ...