MÂHPEYKER SULTAN

-

 

MÂHPEYKER SULTAN

(ö. 1061/1651)
IV. Murad ve Sultan İbrâhim’in annesi, vâlide sultan.
Kösem Sultan’ın Üsküdar’da yaptırdığı Çinili Cami Külliyesi içindeki çeşme

Sultan birinci Ahmed Han’ın zevcesi. Sultan dördüncü Murâd ile sultan İbrâhim’in vâlidesi. Kösem Sultan da denir. Vâlide-i muazzama, Sâhibet-ül-makâm, Vâlide-i atîka, Vâlide-i kebîre sıfatlarıyla anılmıştır. 1592 (H. 1000) târihinde doğdu. Doğum yeri bilinmemektedir. 1651 (H. 1061) tarihindeki isyânda Topkapı Sarayı’nda âsîler tarafından şehîd edildi. Zevci sultan Ahmed Han’ın türbesine defnedildi.

Sultan Ahmed Han’la evlenen Mâhpeyker Sultan’ın; şehzâde Murâd, şehzâde Kâsım, şehzâde İbrâhim adlı oğulları ile Ayşe, Fatma, Atîke ve Hanzâde sultan isimli kızları oldu. Sultan Ahmed Han’ın genç yaşta vefât etmesi ile yirmi yedi yaşında dul kaldı. Haremin ve devletin başı sayıldı. Sultan dördüncü Murâd’ın tahta geçmesi ile Vâlide Sultan oldu. Zekâsı, kabiliyeti, devlet işlerindeki ince anlayışı ile her iki oğluna yardım etti.

Aklı ve zekâsı, güzelliği, hayrat ve hasenatı ile meşhur; sâliha, afîfe (temiz) bir hanım sultân idi. Bâzı târih kitaplarında katı yüreklilik ve entrika ile itham olunmakta ise de, bıraktığı eserler onun; dindar, cömert ve ziyadesiyle hayırsever olduğunu göstermektedir.

Çok şefkatli olan Mâhpeyker Sultan, çevresindeki fakirlere bir daha kimseye muhtaç kalmayacak şekilde yardım etmiş ve bu hâli ile herkesin kalbini fethetmiştir. Her sene Receb-i şerif ayında kıyafet değiştirip araba ile hapishanelere gider, borç yüzünden hapse düşenleri, borçlarını ödemek suretiyle hapisten kurtarırdı. Katiller hâriç bütün mahkûmlara yardım elini uzatırdı. Hizmetindeki câriyeleri terbiye ettikten sonra serbest bırakıp, her birine kabiliyetine göre çeyizler ve bir mikdâr mücevher ile bir kaç kese de altın verir ve uygun gördüğü kimselerle nikâhlandırırdı. Yetim ve kimsesiz kızları araştırır çeyizlerini düzerek evlendirirdi.

Mâhpeyker Sultan’ın yaptırdığı hayır eserlerinin başında Üsküdar’daki Çinili Câmi gelmektedir. Kubbe kasnağına kadar on yedinci yüzyılın en nefis çinileriyle süslü olan câminin yanında ayrıca mektep; çeşme, dârülhadîs, çifte hamam ve sebil inşâ ettirmiştir. Boğaziçi’nde Anadolu Kavağı, Sultan Selîm civarında (Çarşamba’da) Vâlide medresesi mescidi ile büyük sanayi ve ticâret yeri olan Çakmakçılar yokuşunda büyük Vâlide hanı ile içindeki mescidi yaptırdı. Rumeli’de milyonlar değerinde vakıfları ve hayratı vardır. Yeni Câmi’nin temeli de Mâh-Peyker Sultan tarafından atılmıştır. 1640 (H. 1050) târihinde hazırladığı vakfiyesiyle, her sene Mekke-i mükerreme ve Medîne-i münevveredeki fakirlere, sürre alayı ile gönderilmek üzere, vakıflarda bulunmuştur.

¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾

 1) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 1092

 2) Târihi Nâimâ; cild-3, sh. 67, cild-5, sh. 101

 3) Rehber Ansiklopedisi; cild-10, sh. 289

 4) Hayat Târih Mecmuası (Sene-1971); cild-1, sayı-1 sh. 49

 5) İstanbul Çeşmeleri; cild-1, sh. 23, 74, 78, cild-2, sh. 266

 6) Îzâhlı Osmanlı Târihi Kronolojisi; cild-3, sh. 270

 7) Seyâhatnâme-i Evliyâ Çelebi; cild-1, sh. 325

 8) Hadîkat-ül-cevâmî; cild-2, sh. 184

 9) Mir’ât-ı İstanbul; sh. 130


Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

ABDULLAH B. MES’ÛD

-
  ABDULLAH B. MES’ÛD Ebû Abdirrahmân Abdullâh b. Mes’ûd b. Gafil el-Hûzelî   (ö. 32/652-53) İlk müslümanlardan ve aşere-i mübeşşereden biri, Kûfe tefsir ve fıkıh mekteplerinin kurucusu. Âlim sahâbî   Adı: : Abdullah Baba Adı: : Mes’ûd B. Gâfil B. Habib Anne Adı: : Ümmü Abd Bint Abdüved Doğum Tarihi:                         : 592 (?) Doğum Yeri:                            : Mekke Künyeleri:                            ...
Devamını okuyunuz...

ABDULLAH B. AMR B. AS

-
 ABDULLAH B. AMR Ebû Muhammed Abdullah b. Amr b. El-Âs el-kureşî   (ö. 65/684-85) Hz. Peygamber’den duyduğu hadisleri onun huzurunda yazmasına izin verilen sahâbî.   Adı: : Abdullah Baba Adı: : Amr B. Âs Doğum Tarihi:                         : 615 Doğum Yeri:                            : Mekke Künyeleri:                                  : Ebü Muhammed Nisbesi:    ...
Devamını okuyunuz...

ABDULLAH b. ÖMER b. HATTAB

-
  ABDULLAH b. ÖMER عبد الله بن عمر Ebû Abdirrahman Abdullah b. Ömer b. el-Hattâb el-Kureşi El- Adevi (ö. 73/693) Hz. Ömer’in oğlu, alim sahabi, en çok hadis rivayet eden, en çok fetva veren yedi sâhâbîden ve abâdileden biri. Adı: : Abdullah Baba Adı: : Ömer b. Hattâb Anne Adı: : Zeyneb bint Maz’ün Doğum Tarihi:                         : 613 Doğum Yeri:                            : Mekke Künyeleri:                            ...
Devamını okuyunuz...

ABDULLAH b. REVÂHA

-
  ABDULLAH b. REVÂHA عبد الله بن رواحة Ebû Muhammed Abdullah b. Revâha b. Sa'lebe el-Hazrecî (ö. 8/629) Ensarın ileri gelenlerinden, şair sahâbî. Mûte Savaşı’nda şehid düşen üçüncü kumandan. Adı: : Abdullah Baba Adı: : Revâha b. Sa’lebe Anne Adı: : Kebşe bint Vâkıd b. Amr Doğum Yeri:                            : Medine Künyeleri:                                   : Ebü Muhammed, Ebû Revâha, Ebû Amr Lakabı:                   ...
Devamını okuyunuz...

ABDULLAH b. HÂRİS el-HÂŞİMÎ

-
  ABDULLAH b. HÂRİS el-HÂŞİMÎ Ebû Muhammed Abdullāh b. el-Hâris b. Nevfel el-Kureşî el-Hâşimî  (ö. 84/703) Muhaddis tâbiî. Dedesi Nevfel, Hz. Peygamber’in amcası Hâris’in oğludur. Babası ve dedesi sahâbî olan Abdullah, Peygamber’in vefatından iki yıl önce doğmuştur. Annesi Hind, Ebû Süfyân’ın kızı ve Peygamber’in baldızıdır. Doğumunun ilk günlerinde teyzesi Ümmü Habîbe’nin evine götürülen Abdullah’ı Hz. Peygamber bu evde gördü ve ağzına ilk lokmayı vererek ( tahnîk ) hayır duada bulundu. Küçüklüğünde Abdullah’ı severken annesinin söylediği   bebbe   (tombul çocuk) kelimesi, zamanla onun lakabı haline gelmiştir. Babası Hâris’in Basra’ya yerleşmesi sebebiyle Basralılar tarafından iyi tanınan, sevilip takdir edilen Abdullah’ı, Yezîd b. Muâviye’nin ölümü üzerine Basra halkı vali seçerek Abdullah b. Zübeyr adına kendisine biat etti (684). Fakat İbnü’z-Zübeyr daha sonra onu bu görevden aldı. Haccâc’a karşı savaşan İbnü’l-Eş‘as yenilince Abdullah b. Hâris Basra’dan kaçarak ...
Devamını okuyunuz...