DÂRÜŞŞAFAKA
İstanbul’da, Öksüz ve yetim
çocukların eğitimim sağlamak maksadıyla açılan ilk parasız yatılı mekteb. 1855
(H. 1272) târihinde Islâhat fermanının neşrinden sonra azınlık denilen; ermeni,
rum ve yahûdîler, İstanbul’un çeşitli yerlerinde kiliselerinin ve cemaatlarının
yardımlarıyla özel mektebler açtılar. Müslümanlar da harekete geçerek, müslüman
fakir çocuklarını okutmak ve onlara din ve dünyâ bilgilerini öğretmek için bir
mekteb açılmasını istediler.
1865 (H. 1281) târihinde Yûsuf Ziya
Paşa, Gâzi Ahmed Muhtar Paşa, Vidinli Tevfik Paşa, Es’ad ve Ali Nakî efendiler,
Cemiyet-i tedrîsiye-i İslâmiye adında Sultan Abdülazîz Han’ın fermâniyle bir
cemiyet kurdular. İlk önce Kapalı Çarşı’daki esnaf çıraklarının boş vakitlerini
değerlendirmek ve onları eğitmek için faaliyete geçtiler. Yûsuf Ziya Paşa,
simkeşhânenin içindeki Vâlide Mektebi’ni kendi hesabına tamir ettirmesi ile
tedrisata açıldı ve Aksaray’daki Ebû Bekir Paşa Mektebi de bir şube olarak
faaliyete geçti. Bu şube, Dârüşşafaka Mektebi’nin açılışına kadar sürdü. Çırak
mekteblerinin başarısı, derneğin gittikçe artan üyesinin verdiği ümitle, babasız
çocukların eğitimini sağlamak üzere Dârüşşafakat-ül-İslâmiyye adında bir
mektebin açılmasına teşebbüs edildi. Başta sultan Abdülazîz Han’ın, Osmanlı
hükümetinin, Mısır hidivinin, paşaların, me’mur ve hamiyyetperver, müslümanların
yardımıyla Fâtih’te bir arsa alınıp 1868’de inşâsına başlanıldı. Mekteb, 1873’de
tamamlandı ve tedrisâta başladı. Hükümetçe idaresi için vakıflar ve îrâtlar
tahsîs olundu.
Dârüşşafaka doğrudan doğruya mekteb
olarak yapılan, binasının genişliği ve büyüklüğü, yetimlere melce’ (yuva) oluşu
ve ilk sivil liselerden bulunuşu itibariyle husûsî mekteblerin ilkidir. Sultan
İkinci Abdülhamîd Han zamanında idaresi bir ara Meârif nezâretine bağlandı.
İkinci Meşrûtiyet’ten sonra Meârif nezâretinden ayrılıp müstakil oldu.
Cemiyet-i tedrîsiyyenin ilk tüzüğü
1865’de idare ve eğitime dâir yönetmelik, 1915’de yayınlandı. 1926’da zamanın
icâbına göre değişiklikler yapıldı. Bugünkü tüzük 1953’de kabul edilmiştir.
Günümüzde Dârüşşafaka Cemiyeti
tarafından idare edilen okulun geliri, dernek üyelerinin yıllık aidatları ile
bir çok menkûl ve gayr-i menkûl bağışlardan sağlanmakta ve 1953’den beri
İngilizce tedrisât yapılmaktadır.
¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾
1) Türk Meârif Târihi; cild-1 sh.
487
2) Tasvîr-i efkâr Gazetesi, 1 Mart ve 12 Nisan
1281
3) Türkiye Eğitim Sîsteminin Gelişmesine
Târihi Bir Bakış; (F. Reşit Unat, Ankara-1964 sh. 141
4) Osmanlı Târihi (E. Ziyâ Karal) cild-7, sh.
211
Yorumlar
Yorum Gönder