BOSNALI ABDULLAH EFENDİ
BOSNALI ABDULLAH EFENDİ
Osmanlı evliyâsının büyüklerinden.
İlim ve kemâl sahibi bir zât olup, naklî ve aklî ilimlerde âlim idi. 1583 (H.
992) senesinde Bosna’da doğdu. Asıl ismi Abdullah Abdî bin Muhammed’dir.
Bosnavî, Rûmî ve Gaîbî nisbet edildi. Şârih-ul-Füsûs ve Şârih-ul-Mesnevî diye
meşhur oldu. 1644 (H. 1054) târihinde Konya’da vefât etti. Sadreddîn-i Konevî
hazretlerinin türbesi yanında defnedildi.
Doğum yeri olan Bosna’da ilim
tahsiline başlayan Abdullah Efendi, İstanbul’a gelerek, medreselerde tahsilini
tamamladıktan sonra Bursa’ya gitti. Burada Bursalı Hasan Kabâdûz Efendi ile
görüşüp sohbetlerinde kemâle geldi. Hasan Kabâdüz, Hacı Bayram-ı Velînin
halîfelerinden, Bıçakçı Ömer Dede’nin halîfesi idi. Hasan Kabâdûz Efendi’nin
feyz ve himmetleri ile yüksek derecelere kavuşan Bosnavî Abdullah Efendi,
Bursa’dan ayrılıp Mısır’a, oradan da 1636 senesinde hac vazifesini yapmak için
Hicaz’a gitti. Hac dönüşünde, Şam’da bulunan Muhyiddîn-i Arabî hazretlerinin
türbesi yanında inzivaya çekildi ve günlerce ibâdetle meşgul oldu. Daha sonra
Konya’ya geldi. Sadreddîn-i Konevî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî gibi büyüklerin
kabirlerini ziyaret edip, rûhâniyetlerinden istifâde etti. Konya’da yerleşip,
vefâtına kadar orada kaldı. Talebelerine ilim öğretmek ve emr-i ma’rûf yapmakla
meşgul oldu. 1644 senesinde hacdan döndüğünde Konya’da vefât edip, çok sevdiği
Sadreddîn-i Konevî hazretlerinin türbesi civarında defnedildi. Sonradan yapılan
kabir taşına, vasiyeti üzerine; “Hazâ kabrû garîbillahi fî ardıhi ve semâihi
Abdullah el-Bosnavî er-Rûmî el-bayrâmî” ibaresi yazıldı.
Mısır ve Hicaz’a yaptığı
seyahatlerinde ve Şam’daki ikâmetinde kendisi ile görüşen ilim erbabı, Abdullah
Bosnavî’nin ilmini ve eserlerini takdir ettiler. Onun yüksekliğini anlayanlar,
ilim ve feyzlerinden istifâde etmek için adetâ birbirleriyle yarıştılar. Arab
âleminin meşhur ulemâsından Garsüddîn Halîlî, Muhammed Mirza Sürûcî, Dımeşkî
Sûfî, Muhammed Mekkiyy-ül-Medenî, Seyyid Muhammed bin Ebî Bekr Ukûd gibi
âlimler, onun talebesi olmakla şereflendiler.
Osmanlı
Müellifleri’nde
Abdullah Bosnavî’nin altmış eserinden bahsedilmektedir. Bunlardan en meşhuru,
Muhyiddîn-i Arabî hazretlerinin meşhur eseri Füsûs-ul-hikem’ine yaptığı şerridir ki, Mısır’da
ve İstanbul’da birer defa basılmıştır. Diğer eserleri çeşitli kütüphânelerde
mevcûd olup, okuyanlar istifâde etmektedirler. Eserlerinden bâzıları şunlardır:
1- Mevâkib-ül-fukarâ, 2- Hakîkat-ül-yakîn, 3- Risâle-i
hazerât-il-gayb, 4- Metâli-un-nür-is-senî an tahâret-in-Nebiyy-ül-Arabî
(aleyhisselâm), 5- Risale fî tafdîl-il-beşer alel-melek, 6- Tezyîl fî
münâzeât-i iblis li-Sehl bin Abdullah et-Tüsterî, 7- Mekâsıd-ı envâr-ı
ayniyye ve mesâid-ı ervâh-ı tayyibe-i gaybiyye, 8- Muhâdarât-ül-evâil. Bunlardan başka çeşitli
ayet-i kerîme ve sûre-i şerîfelerin tefsirleri, çeşitli mevzularda manzum ve
mensur, Türkçe ve Arabça eserleri vardır.
¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾
1) Hülâsat-ül-eser; cild-3, sh.
86
2) Osmanlı Müellifleri; cild-1, sh.
43
3) Sefînet-ül-evliyâ; cild-2, sh.
337
4) Esmâ-ül-müellifin; cild-1, sh.
476
5) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh.
976
6) Sicilli Osmânî; cild-3, sh.
367
7) Tuhfe-i hattatîn; sh.
280
8) Metâli-un-Nûr-is-seni an
tahâret-in-Nebiyy-il-Arabî (En-Ni’met-ül-Kübrâ alel-a’lem kitabı içinde).
Hakîkat Kitabevi, İstanbul-1986); sh. 275
9) Cevher-ül-esnâ fî terâcim-i ulemâi ve
şuarâ-i Bosna, (Muhammed Hancı Bosnavî, Mısır-1349); sh.
94
10) İslâm Âlimleri
Ansiklopedisi; cild-15, sh. 219
Yorumlar
Yorum Gönder