ATÂÎ
ATÂÎ
Osmanlı tarihçisi. İsmi, Muhammed
Atâullah’tır. Atâî diye meşhur oldu. Osmanlı âlim ve şâirlerinden Nev’î diye
meşhur Yahyâ bin Pir Ali’nin oğludur. Bu sebebten Nevî’zâde diye de bilinir.
1583 (H. 991) târihinde İstanbul’da doğdu. 1635 (H. 1044)’de İstanbul’da vefât
etti. Vefâ Câmii bahçesinde babasının yanına defnedildi.
Atâullah Efendi, babasından ve
zamanının büyük âlimlerinden okuyup, aklî ve naklî ilimlerde üstün bir dereceye
yükseldi. Evliyânın büyüklerinden Üsküdarlı Azîz Mahmûd Hüdâî hazretlerinin
teveccühlerine kavuştu. 1605 târihinde İstanbul Cambaziyye Medresesi
müderrisliğine tâyin edildi. 1608’de kâdılık mesleğini seçip, sırasıyla; Lofça,
Babaeski, Varna, Rusçuk, Silistre, Tekfur dağı, Hezargrand, Tırnova, Tırhala,
Manastır ve son olarak da Üsküp kâdılıklarında bulundu.
Nev’îzâde Atâullah Efendi, güzel
ahlakıyla meşhur oldu. Kâdılığı esnasında adaletten ayrılmadı. Şairliği olup,
mesnevîlerinde, Nizamî ve Molla Câmî’nin; gazellerinde ise babası Nev’î ve
Bâkî’nin te’sirleri görülür. Mesnevîlerinin dili yabancı terkiplerin çokluğu
bakımından dikkat çeker. Ancak eski edebiyatın muayyen kaidelerinin imkân
verdiği nisbette hikâye etme ve ifâde yenilikleri arzeder. Atâî fıkıh ve târih
ilminde çok kıymetli eserler yazdı. Bunlardan bâzıları şunlardır:
1-
Hadâik-ul-hakâyık fî tekmilet-ış-Şakâyik; Kânûnî Sultan Süleymân Han’dan,
sultan dördüncü Murâd Han devrine kadar yetişen âlimlerin hâl tercümelerini
anlatır. Taşköprülüzâde’nın başlangıcından itibaren Osmanlı âlimlerinin hâl
tercümelerini anlatan Şakâyık-ı
nu’mâniyye fî ulemâ-id devlet-il-Osmâniyye adlı eserinin Edirneli Mecdî Efendi
tarafından yazılan Türkçe tercümesinin zeylidir. Taşköprülüzâde’nin bıraktığı
yerden başladığı için, Şakayık
zeyli diye de bilinir. 2-
El-Kavl-ül-Hasen fî cevâb-il-Kavl-i İrmen, 3-
Dîvân:
Basılmamış olan bu eserin en mükemmel nüshası; Millet Kütüphânesi, Ali Emîrî
Kısmı, No: 302’de kayıtlıdır. 4- Hamse, 5- Münşeat, 6- Fetâvâ-i Atâiyye.
¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾
1) Hülâsat-ül-eser; cild-4, sh.
263
2) Kâmûs-ül-a’lâm; cild-4, sh.
3161
3) Mu’cem-ül-müellifîn; cild-6, sh.
284
4) Esmâ-ül-müelüfîn; cild-2, sh.
277
5) Osmanlı Müellifleri; cild-3, sh.
95
6) Türk Klâsikleri; cild-5, sh.
127
Yorumlar
Yorum Gönder